Eşin Sürekli Gereksiz Harcamalar Yapması Sebebiyle Boşanma

Özellikle ekonomik açıdan sıkıntılı dönemlerde, karşı tarafın defalarca uyarısına rağmen devam eden savurganlık, gösteriş amaçlı alışverişler ve kontrolsüz borçlanma, Yargıtay uygulamasında evlilik birliğini çekilmez hale getiren kusurlu davranış niteliğindedir. Burada önem taşıyan nokta, harcama farklılıklarının basit bir “zevk ve tercih uyuşmazlığı” sınırını aşarak, aile bütçesini ciddi şekilde sarsan, temel ihtiyaçları dahi riske atan ve diğer eş için hayatı katlanılmaz hale getiren bir seviyeye ulaşmış olmasıdır. Bu şartlar altında, savurgan eş aleyhine boşanma davası açılması, boşanmaya bağlı olarak maddi–manevi tazminat ve nafaka taleplerinin ileri sürülmesi mümkün hale gelir.

Evlilik Birliğinin Sarsılması ve Aile Ekonomisinin Korunması (TMK m. 166)

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesi, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış olması halinde, her iki eşe de boşanma davası açma hakkı tanımaktadır. Eşin, aile bütçesini gözetmeksizin sürekli gereksiz ve ölçüsüz harcamalar yapması, borçlanma yoluna gitmesi ve uyarılara rağmen bu tutumunu sürdürmesi, bu madde kapsamında sıklıkla değerlendirilir.

Mahkeme, bu tür davalarda yalnızca tekil bir olaya değil, evlilik süreci boyunca tarafların ekonomik tutumlarına, gelir–gider dengelerine, borçlanma biçimlerine, temel yaşam giderlerinin karşılanmasına ve çocukların ihtiyaçlarına bir bütün olarak bakar. Savurganlık; kira, fatura, gıda, eğitim gibi zorunlu harcamaların aksamasına ya da diğer eşin sürekli baskı altında kalmasına yol açıyorsa, bu durum çoğunlukla “birlikte yaşamayı çekilmez hale getiren” nitelikte bir kusur olarak kabul edilir. Bu kapsamda, savurgan eşin ağır kusurlu sayılması, karşı taraf lehine tazminat ve nafaka yönünden de önemli sonuçlar doğurabilir.

Lüks ve Gereksiz Harcamalar Hakkında Yargıtay’ın Yaklaşımı

Yargıtay içtihatlarında, özellikle aile ekonomisinin zayıf olduğu veya ekonomik zorlukların yaşandığı dönemlerde, eşlerden birinin gelirle açıkça bağdaşmayan lüks tüketim alışkanlığı, gösteriş amaçlı harcamaları veya gereksiz mal/araç alımları, evlilik birliğini temelinden sarsan bir neden olarak kabul edilmektedir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun çeşitli kararlarında, aile bütçesi zor durumda iken yapılan lüks ve gereksiz harcamalar, evlilik birliğini zedeleyen ve diğer eş için hayatı çekilmez hale getiren davranışlar olarak değerlendirilmiştir. Buna göre:

• Harcamalar, ailenin gelir durumuna göre açıkça ölçüsüz ve orantısız ise,
• Kredi kartı ve tüketici kredileri sebebiyle sürekli borç devri ve icra baskısı doğuyor ise,
• Eş, defalarca uyarılmasına rağmen aynı tutumunu sürdürüyorsa,
• Savurganlık, evlilik içinde sürekli tartışma, huzursuzluk ve güven kaybı yaratıyorsa,

mahkemeler, bu davranışları genel olarak boşanma sebebi oluşturan kusurlu davranış olarak değerlendirmektedir. Özellikle çocukların temel ihtiyaçlarının bu savurganlık nedeniyle aksadığı veya diğer eşin tek başına borç yükünü taşımak zorunda kaldığı hallerde, savurgan eşin daha ağır kusurlu kabul edilmesi mümkündür.

Ekonomik Şiddet, Gelirin Saklanması ve Habersiz Borçlanma

Eşin gereksiz harcama alışkanlığı, çoğu zaman yalnız başına değil, gelirin gizlenmesi, maaşın evin giderlerine yeterince aktarılmaması, tek taraflı ve gizli borçlanma gibi davranışlarla birlikte ortaya çıkmaktadır. Yargıtay uygulamasında, eşin sürekli diğer eşin gelirine el koyması, maaşını istemesi, ekonomik baskı kurması, maddi kaynakları kontrol ederek karşı tarafı bağımlı hale getirmesi, giderek “ekonomik şiddet” çerçevesinde değerlendirilmekte; bu da kusur tespitinde önemli rol oynamaktadır.

Benzer şekilde:

• Eşten habersiz kredi çekmek,
• Ortak birikimleri ya da altın ve değerli eşyaları gizlice bozdurmak,
• Bu bedelleri evlilik dışı borçlar için kullanmak,
• Yerine sahte bilezik veya düşük değerli eşyalar koyarak karşı tarafı yanıltmak,

Yargıtay kararlarında sıkça güveni sarsan, aldatıcı ve ağır kusurlu ekonomik davranışlar olarak kabul edilmiştir. Bu tür eylemler, artık basit bir savurganlık değil, evlilik birliğini temelden zedeleyen, tam kusur düzeyine yaklaşan davranışlar olarak görülmektedir.

Gereksiz Harcamaların İspatı: Deliller ve Tanık Beyanları

Eşin sürekli gereksiz harcamalar yapması sebebiyle açılacak boşanma davasında, iddiaların somut olaylarla desteklenmesi ve mümkün olduğunca delillendirilmesi gerekir. Aksi halde, soyut ve genel nitelikte kalan iddialar mahkeme nezdinde yeterli görülmeyebilir. Bu kapsamda başvurulabilecek başlıca deliller şunlardır:

• Banka hesap hareketleri, kredi kartı ekstreleri, tüketici kredisi sözleşmeleri,
• Lüks tüketim, kumar, bahis, gereksiz alışverişler veya gösteriş amaçlı harcamalara ilişkin ödeme dekontları,
• Ödenemeyen borçlara ilişkin icra takip dosyaları, ödeme emirleri, haciz tutanakları,
• Aile içi ekonomik sıkıntıyı ve savurganlığı bilen akraba, arkadaş veya komşu tanıkların beyanları,
• Harcamalar nedeniyle çıkan tartışmaları, uyarıları ve ekonomik sıkıntıyı ortaya koyan yazılı mesajlar, e-postalar, sosyal medya yazışmaları.

Mahkeme, tüm bu delilleri birlikte değerlendirerek, savurganlığın sürekli ve sistematik bir nitelik taşıyıp taşımadığını, eşin uyarılara rağmen davranışını sürdürüp sürdürmediğini, sonuçta evlilik birliğinin diğer eş açısından katlanılmaz hale gelip gelmediğini tespit eder. Bu nedenle dava açmadan önce, mümkün olduğunca çok delilin tarih sırasına göre düzenlenmesi ve dosyaya sunulabilecek hale getirilmesi önem arz eder.

Kusurun Tespiti, Tazminat ve Nafaka Taleplerine Etkisi

Eşin sürekli gereksiz harcamalar yapması, aile bütçesini zora sokarak diğer eşi psikolojik ve ekonomik yönden yıprattığı ölçüde, kusur değerlendirmesinin merkezinde yer alır. Mahkeme, tarafların tüm davranışlarını birlikte inceleyerek hangi eşin daha ağır kusurlu olduğuna karar verir. Savurganlık, gizli borçlanma, ekonomik baskı ve güven sarsıcı ekonomik tutumlar, çoğu kez savurgan eş aleyhine ağır kusur yönünde değerlendirilir.

Bu durum, boşanmanın mali sonuçları açısından da önem taşır. Zira:

• Maddi tazminat talebi (TMK m. 174/1),
• Manevi tazminat talebi (TMK m. 174/2),
• Yoksulluk nafakası ve varsa çocuklar için iştirak nafakası talepleri,

kusur ağırlığı gözetilerek karara bağlanır. Savurgan davranışlar nedeniyle birikim yapılamaması, malvarlığının erimesi, ek borç yükü doğması gibi sonuçlar ortaya çıkmışsa, mahkeme tazminat miktarını belirlerken bu hususları da dikkate alabilir. Ayrıca, mal rejiminin tasfiyesi aşamasında, malvarlığının savurganlık veya gizli borçlanmalar sebebiyle azaltılması, “değer eksilmesi” tartışmalarına konu olabilmekte ve paylaşımda hakkaniyet ilkesi çerçevesinde özel değerlendirmeler yapılmasını gerektirebilmektedir.

Gereksiz Harcamalar Nedeniyle Boşanma Davasında İzlenebilecek Yol

Eşin sürekli gereksiz harcamaları sebebiyle boşanma düşünülüyorsa, sürecin plansız ve duygusal reflekslerle değil, hukuki çerçevede ve delile dayalı olarak yürütülmesi büyük önem taşır. Bu bağlamda:

• Öncelikle eşe, aile bütçesinin zorlandığına ilişkin makul ve kayıt altına alınabilir uyarılar yapılması; ileriye dönük ispat bakımından önemlidir.
• Savurganlık nedeniyle ortaya çıkan borçlar, ödenemeyen faturalar, icra takipleri, haciz tehditleri tarih sırasına göre derlenmeli, mümkünse belgeleri saklanmalıdır.
• Lüks ve gereksiz harcamalara ilişkin kredi kartı ekstreleri, banka dekontları, alışveriş kayıtları sistemli bir şekilde bir araya getirilmelidir.
• Ekonomik sıkıntı sebebiyle yaşanan ağır tartışmalar, hakaret veya psikolojik şiddet iddiaları varsa, bunlar da ayrıca not edilmeli ve delillendirilmeye çalışılmalıdır.

Bu hazırlıkların ardından açılacak bir boşanma davasında, eşin sürekli gereksiz harcama yapması, Yargıtay içtihatları çerçevesinde evlilik birliğini temelinden sarsan bir kusur olarak ileri sürülebilir. Mahkemeden, bu sebebe dayalı olarak boşanmaya karar verilmesi, kusurlu eş aleyhine maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi, şartları oluştuğu takdirde nafaka, çocuklar varsa velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası hususlarında da karar verilmesi talep edilebilir. Böylelikle, hem evlilik birliği hukuken sona erdirilmiş olacak hem de ekonomik açıdan daha fazla zarara uğramanın önüne geçilmesi hedeflenecektir.