Ticaret ve Şirketler Hukuku

Ticaret ve şirketler hukuku alanının temel dayanağı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'dur (TTK). TTK, ticari işletmelerin ve ticaret şirketlerinin kuruluşundan sona ermesine, yönetiminden temsil ve sorumluluk ilişkilerine kadar uzanan geniş bir alanı ayrıntılı biçimde düzenler.

İstanbul genelinde ve özellikle Küçükçekmece bölgesinde faaliyet gösteren işletmeler bakımından şirket kuruluşu, ticari sözleşmeler ve ortaklık uyuşmazlıkları, ticari hayatın sık karşılaşılan hukuki konularıdır. Bu süreçlerde destek arayan kişiler çoğunlukla bir İstanbul avukat ile çalışmayı tercih etmektedir. Ticari defterler, şirket genel kurulları, yönetim organlarının yetki ve sorumlulukları, birleşme–bölünme–devir işlemleri, haksız rekabet, ticari işletme devri, taşıma ve sigorta sözleşmeleri gibi ticaret hayatının temel kurumları TTK hükümlerine tabidir.

TTK'da özel olarak düzenlenmeyen hallerde, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri uygulanır. Ayrıca ticari raporlama ve finansal tablolar bakımından Türkiye Muhasebe Standartları ve ilgili ikincil mevzuat da ticaret hukukunun tamamlayıcı kaynakları arasında yer alır. Böylece ticaret ve şirketler hukuku, çok katmanlı bir normlar sistemi üzerine inşa edilmiş olur.

Ticaret ve Şirketler Hukukunu Düzenleyen Kurumlar

Ticaret ve şirketler hukukuna ilişkin mevzuatın hazırlanması, uygulanması ve denetlenmesi, farklı kamu kurumlarının yetki alanına girmektedir. Başlıca kurumlar şunlardır:

• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, kanunların uygulanmasına ilişkin genel politika ve üst düzenlemeleri belirler.
• Ticaret Bakanlığı, şirketler ve ticari işletmelerin kuruluş, tescil, denetim ve piyasa gözetimi gibi süreçlerinde temel idari otoritedir.
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, özellikle sanayi işletmeleri, teknoloji yatırımları ve belli sektörlerdeki düzenlemelerle ticaret hayatını etkiler.
• Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, enerji piyasaları ve doğal kaynaklar alanında faaliyet gösteren şirketlere ilişkin özel düzenlemeleri yürütür.
• Rekabet Kurumu, haksız rekabet, kartel, hakim durumun kötüye kullanılması gibi rekabet ihlallerini denetler ve yaptırım uygular.
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), bankalar ve finans kuruluşları üzerinde düzenleyici ve denetleyici yetkiye sahiptir.
• Kamu Gözetimi Kurumu, finansal raporlama, bağımsız denetim ve muhasebe standartlarının uygulanmasını gözetler.

Bu kurumların işlemleri, ticari hayatın çerçevesini belirlediği gibi, şirketlerin uyum yükümlülüklerini ve sorumluluklarını da doğrudan etkiler.

Ticaret Hukukunun Temel Kavramları

Ticaret ve şirketler hukukunun merkezinde "ticari işletme" kavramı yer alır. TTK m.11'e göre ticari işletme; gelir sağlama amacı güden, devamlılık arz eden ve esnaf faaliyeti ölçeğini aşan organizasyonlu ekonomik bir birimdir.

Bu çerçevede:

• Bir faaliyetin ticari işletme sayılabilmesi için kazanç elde etme amacı,
• Faaliyetin süreklilik taşıması,
• İş hacminin esnaf işletmesine göre belirlenen sınırı aşmış olması gerekir.

Ticari işletme kavramına bağlı olarak "tacir" tanımı da önemlidir. TTK m.12'ye göre tacir, bir ticari işletmeyi kısmen dahi olsa kendi adına işleten kişidir. Tacir sıfatı, beraberinde ticari defter tutma, ticaret unvanı kullanma, basiretli davranma yükümlülüğü gibi önemli hukuki sonuçlar doğurur.

Ticari işletmeler, TTK'da genel olarak ticarethane, fabrika ve ticari şekilde işletilen diğer müesseseler olarak sınıflandırılır. Her bir işletme tipi, ticaret hukuku kapsamında ayrı düzenlemelere ve yükümlülüklere tabidir. Tacir ve ticari işletme statüsünün kazanılması, işletmenin vergi, sosyal güvenlik, rekabet ve tüketici hukuku bakımından da farklı rejimlere tabi olmasına yol açar.

Ticari İşletmenin Malvarlığı ve Ticari İşlemler

Ticari işletmenin faaliyetini sürdürebilmesi için, çeşitli malvarlığı unsurlarının bir araya gelmesiyle oluşan sermaye yapısına ihtiyaç vardır. İşletme sahibi, çoğu zaman kendi kişisel malvarlığından değerleri işletmeye tahsis eder; ayrıca kiralama, finansal kiralama veya ödünç gibi yollarla ek kaynak temin edebilir.

Zaman içinde işletme bünyesinde oluşan bu malvarlığı, ekonomik bir bütün teşkil eder ve hem tacir hem de üçüncü kişiler bakımından korunması gereken bir hukuki değer haline gelir. TTK, işletme sermayesinin korunmasına, artırılmasına ve ortakların sermaye koyma borçlarına ilişkin ayrıntılı hükümler içermektedir.

Ticari işletmenin:

• Devri (TTK m.49),
• Bölünmesi,
• Rehni gibi işlemler, ticaret hukuku açısından özel usullere tabidir.

Bu tür işlemler, işletmenin alacaklılarını, çalışanlarını, sözleşme ilişkilerini ve rekabet pozisyonunu doğrudan etkileyebileceğinden, hem sözleşmesel hem de tescil ve ilan boyutları dikkatle kurgulanmalıdır.

Ticaret Hukuku Davaları

Ticaret ve şirketler hukuku kapsamında açılan davalar, çoğu zaman asliye ticaret mahkemeleri görev alanına girer ve geniş bir yelpazeye yayılır. Uygulamada sık karşılaşılan ticari dava türlerine örnek olarak şunlar verilebilir:

• Şirket ortakları arasındaki ortaklık ilişkisine dayalı uyuşmazlıklar,
• Genel kurul kararlarının iptali davaları,
• Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğuna ilişkin davalar,
• Ticari sözleşmelerden (satış, distribütörlük, bayilik, acentelik vb.) kaynaklanan alacak ve tazminat davaları,
• Haksız rekabet davaları,
• Ticari işletmenin devri, bölünmesi veya tasfiyesi sırasında ortaya çıkan uyuşmazlıklar.

Bir davanın ticari dava sayılıp sayılmadığı, görevli mahkemenin belirlenmesi, uygulanacak usul kuralları, delil rejimi ve zamanaşımı gibi konular bakımından belirleyicidir. Bu nedenle, uyuşmazlığın niteliğinin doğru tespiti, sürecin sağlıklı yönetilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Ticaret ve Şirketler Hukukunda Zamanaşımı Süreleri

Ticaret ve şirketler hukukunda zamanaşımı süreleri, alacağın türüne ve uyuşmazlığın niteliğine göre farklılık gösterir. Bazı ticari alacaklarda beş yıllık, bazı hallerde on yıllık genel zamanaşımı uygulanırken, özel düzenlemelere tabi daha kısa süreler de öngörülmüş olabilir.

Örneğin;

• Bazı ticari satış ilişkilerinden doğan alacaklarda,
• Taşıma sözleşmelerinden kaynaklanan taleplerde,
• Komisyon, acentelik ve benzeri aracılık ilişkilerinden doğan alacaklarda, özel zamanaşımı süreleri gündeme gelebilir.

Zamanaşımı süresinin dolması, alacağın dava yoluyla talep edilmesini önemli ölçüde güçleştirir veya imkânsız hale getirir. Bu nedenle ticari alacakların ve sözleşmesel hakların, ilgili sürelere dikkat edilerek zamanında takip edilmesi gerekir. Zamanaşımı def'inin ileri sürülmesi, ticari davalarda tarafların savunma stratejilerinin de önemli bir parçasıdır.

Ticaret ve Şirketler Hukukunda Arabuluculuk

Ticari uyuşmazlıklarda, özellikle ticari alacak ve tazminat davalarında, belirli tarihten itibaren zorunlu arabuluculuk şartı getirilmiştir. Bu düzenleme ile amaçlanan, ticari hayatı yavaşlatan uzun yargılama süreçlerini kısaltmak, taraflara daha hızlı ve uzlaşıya dayalı bir çözüm imkânı sunmaktır.

Zorunlu arabuluculuk kapsamına giren bir ticari uyuşmazlıkta:

• Doğrudan dava açılması mümkün değildir; önce arabulucuya başvurulması gerekir.
• Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşma sağlanırsa, düzenlenen anlaşma belgesi ilam niteliğinde kabul edilir ve gerektiğinde cebri icra konusu olabilir.
• Anlaşma sağlanamazsa, arabuluculuk son tutanağı ile birlikte dava açma yolu kullanılır.

Arabuluculuk sürecinde uygulanacak ücret tarifesi, ilgili mevzuat ve tarifelerle belirlenmiştir. Ticari uyuşmazlığın hukuki niteliğinin ve zorunlu arabuluculuk kapsamında bulunup bulunmadığının doğru tespiti, hem usul ekonomisi hem de tarafların hak kaybına uğramaması açısından önem taşır.

Ticaret Avukatı ve Şirket Avukatının Rolü

Ticaret ve şirketler hukuku, hem mevzuat yoğunluğu hem de uygulamadaki teknik detayları nedeniyle deneyim gerektiren bir alandır. Bu alanda çalışan ve ağırlıklı olarak ticari uyuşmazlıklarla ilgilenen hukukçular, uygulamada çoğu zaman ticaret avukatı veya şirket avukatı olarak anılır.

Ticaret ve şirketler hukuku alanında çalışan bir avukatın başlıca faaliyet alanları:

• Şirket kuruluşu, tür değişikliği, birleşme, bölünme ve tasfiye süreçlerinin planlanması ve yürütülmesi,
• Genel kurul toplantıları ve yönetim kurulu kararlarının hukuka uygun şekilde hazırlanması,
• Ortaklar arasındaki ilişkilerin ve ortaklık sözleşmelerinin düzenlenmesi,
• Ticari sözleşmelerin müzakeresi, hazırlanması ve revizyonu,
• Ticari alacakların takibi, ticari davaların ve icra süreçlerinin yürütülmesi,
• Rekabet hukuku, kişisel verilerin korunması, kurumsal uyum ve iç denetim süreçlerinde danışmanlık verilmesi şeklinde özetlenebilir.

Bu çerçevede ticaret ve şirketler hukuku alanında çalışan bir avukat, hem şirketlerin günlük işleyişinde önleyici hukuk hizmeti sunmakta hem de ortaya çıkan uyuşmazlıklarda etkin temsil sağlayarak, müvekkillerinin ticari menfaatlerini korumaya yönelmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular