Kademe ve Derece İlerlemesi Nedir?

Kademe ve derece ilerlemesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi kamu görevlilerinin maaş, özlük hakları ve kariyer basamaklarını doğrudan etkileyen en önemli konulardan biridir. Memurlar açısından her yıl alınan maaş artışının, terfi imkanlarının ve hatta bazı sosyal hakların temelinde bu sistem yer alır. Uygulamada ise intibak hataları, eksik değerlendirmeler, askerlik veya lisansüstü eğitim sürelerinin hesaba katılmaması gibi nedenlerle ciddi hak kayıpları yaşanabilmektedir. Bu yazıda kademe ve derece kavramlarını, terfi şartlarını, Yargı kararlarında öne çıkan ölçütleri, uygulamada yapılan hataları ve özel durumları ayrıntılı biçimde ele alacağız. Ayrıca hangi şartlarda ilave kademe ve derece verildiğini, yeşil pasaport bağlantısını ve örnek bir dilekçe taslağını da paylaşacağız.

Kademe, Derece ve Terfi Nedir?

Kademe ve derece kavramları, memurun kariyer basamaklarını ifade eder. Kademe, aynı derece içinde maaş artışını sağlayan yatay ilerlemedir. Derece ise daha üst bir kariyer basamağına geçişi ifade eden dikey ilerlemedir. Örneğin 9/1, 9/2 ve 9/3 aynı derecenin farklı kademeleridir. 9/3’ten sonra 8/1’e geçiş ise derece yükselmesidir.

Kanuna göre kademe ilerlemesi için iki temel şart aranır: Memurun bulunduğu kademede en az bir yıl çalışmış olması ve derecesinde ilerleyebileceği bir kademenin bulunması. Bu şartlar gerçekleştiğinde kademe ilerlemesi idarenin takdirine bağlı değildir; memur açısından kazanılmış bir haktır.

Derece yükselmesinde ise daha sıkı koşullar söz konusudur. Üst derecede boş kadro bulunması, memurun bulunduğu derecede en az üç yıl ve üçüncü kademede bir yıl çalışmış olması gerekir. Ayrıca atanacağı görevin niteliklerini taşıması zorunludur.

Kavram	Tanım	Şartlar
Kademe	Aynı derece içinde maaş artışı	1 yıl hizmet + ilerlenebilir kademe
Derece	Üst kariyer basamağına geçiş	3 yıl hizmet + 3. kademede 1 yıl + boş kadro

Uygulamada en sık karıştırılan husus, kazanılmış hak aylığı derecesi ile işgal edilen kadro derecesinin aynı şey olmadığıdır. Bu ayrım özellikle terfi ve atamalarda büyük önem taşır.

657 Derece Kademe ve Derece Tablosu

Memurların göreve başlama derece ve kademeleri öğrenim durumuna göre belirlenir. Bu başlangıç noktası, ilerleyen yıllardaki terfi hesaplamalarının temelini oluşturur. Örneğin dört yıllık üniversite mezunları genellikle 9/1’den göreve başlar.

• İlkokul mezunu: 15/1 başlangıç
• Lise mezunu: 13/3 başlangıç
• Ön lisans mezunu: 10/2 başlangıç
• Lisans mezunu: 9/1 başlangıç
• Beş yıl ve üzeri öğrenim: 9/2 veya 9/3 başlangıç

Her yıl bir kademe, her üç yılda bir derece ilerlemesi genel kuraldır. Bu ilerleme 9/1 – 9/2 – 9/3 – 8/1 şeklinde devam eder. Teoride sistem net görünse de uygulamada askerlik, özel sektör hizmetleri, yüksek lisans veya doktora gibi unsurlar intibak hesabını değiştirebilir.

Hak kaybı çoğu zaman ilk atama sırasında yapılan hatalı intibak işlemlerinden kaynaklanır. Memurun geçmiş hizmetlerinin doğru belgelenmemesi ya da değerlendirilmemesi ilerleyen yıllarda telafisi güç sonuçlar doğurur.

Kademe İlerlemesi Nedir?

Kademe ilerlemesi, memurun bulunduğu derece içinde bir üst kademeye geçmesidir. Görev, yetki ve sorumluluk değişmez; yalnızca maaş ve kıdem artar. 2011 sonrası olumlu sicil şartı kaldırılmış, sistem daha otomatik hale getirilmiştir.

Kanun ayrıca iki özel kademe uygulaması öngörmektedir:

• Son sekiz yıl içinde disiplin cezası almayanlara bir kademe
• Kalkınmada öncelikli yörelerde her iki yıl için bir kademe

Uygulamada disiplin cezası nedeniyle sekiz yıllık sürenin sıfırlanması sık karşılaşılan bir durumdur. Sürenin hangi tarihten itibaren başlayacağı çoğu zaman hatalı hesaplanmaktadır. Bu tür işlemler idare mahkemelerinde dava konusu olabilmektedir.

Kademe İlerlemesinin Toplu Onayla Yapılması ve Onay Merci

Kademe ilerlemesi, hak kazanıldığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere otomatik şekilde yapılır. Onay mercii atamaya yetkili amirdir. Uygulamada bu işlemler aylık toplu onaylarla gerçekleştirilir.

Ancak idare bazen hak kazanılmadığını sonradan tespit ederek kademe ilerlemesini iptal edebilir. Bu durumda yapılan fazla ödemeler geri istenir. Özellikle geriye dönük iptal işlemlerinde hukuka uygunluk titizlikle incelenmelidir.

Memurun ilerlemesi yapılmadıysa veya haksız yere iptal edildiyse, 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılması gerekir.

Derece İlerlemesi Nedir?

Derece yükselmesi, memurun bir üst dereceye terfi etmesidir. Bu ilerleme maaş artışının yanı sıra görev ve sorumluluk değişikliği de doğurabilir. 68/A olağan derece yükselmesini, 68/B ise ilk dört dereceye atanmayı düzenler.

Olağan derece yükselmesinde boş kadro şartı kritik önemdedir. Kadro yoksa süre dolmuş olsa bile terfi gerçekleşmez. Bu durum uygulamada en çok dava konusu edilen alanlardan biridir.

68/B kapsamındaki atamalarda ise idarenin takdir yetkisi bulunur. Ancak takdir yetkisi sınırsız değildir; eşitlik ve liyakat ilkelerine uygun kullanılmalıdır.

Olağan Derece Yükselmesi

Olağan derece yükselmesi için:

• Üst derecede boş kadro
• 3 yıl hizmet
• 3. kademede 1 yıl
• Görev için gerekli nitelikler

Bu şartlar sağlanıyorsa memurun terfi ettirilmesi gerekir. İdarenin keyfi biçimde geciktirmesi hukuka aykırıdır.

Olağan Dışı Derece Yükselmesi (İlk Dört Dereceye Yükselme)

68/B maddesi uyarınca belirli hizmet süresi ve öğrenim şartlarını taşıyan memurlar ilk dört dereceye atanabilir. Bu atamalar çoğunlukla üst yönetim kadrolarına ilişkindir.

Ancak uygulamada liyakat yerine farklı kriterlerin esas alınması dava süreçlerine yol açabilmektedir. Bu tür işlemlerde objektif ölçütlerin varlığı yargı denetiminde belirleyicidir.

Sınıf Yükselmesi Nedir?

Sınıf değişikliği, memurun bulunduğu hizmet sınıfından başka bir sınıfa geçmesidir. Bu geçiş kazanılmış hak aylığı derecesi korunarak yapılır. Çoğu durumda görevde yükselme sınavı şarttır.

Sınavsız yapılan sınıf değişiklikleri iptal davalarına konu olabilmektedir. Bu nedenle usul kurallarına uyulması önem taşır.

Lisansüstü Eğitimin Kademe, Derece ve Sınıf İlerlemelerine Etkisi

Yüksek lisans yapanlara bir kademe, doktora yapanlara bir derece verilir. Hem yüksek lisans hem doktora yapılmışsa toplamda bir derece ve bir kademe uygulanır.

Özellikle meslekle ilgili olup olmadığı konusu uygulamada tartışma yaratmaktadır. Eğitim ile görev arasında bağ kurulamadığı gerekçesiyle verilen ret kararları dava konusu olabilmektedir.

Muvazzaf Askerlik Görevini Yapan Erkek Memurların Kademe, Derece ve Sınıf İlerlemeleri

Muvazzaf askerlik süresi, memurun asaleti onandıktan sonra kademe ve derece hesabında değerlendirilir. Bu hak er, astsubay ve subay olarak yapılan askerlik için geçerlidir.

Askerlik süresinin değerlendirilmemesi sık rastlanan bir hatadır. Memurun yazılı başvuru yaparak intibak talep etmesi gerekir.

Yeşil Pasaport Kademe ve Derece Bağlantısı

5682 sayılı Pasaport Kanunu’na göre üçüncü derece ve üzerindeki kadrolarda bulunan memurlar hususi damgalı pasaport (yeşil pasaport) alabilir. 3/1, 2/3 ve 1/4 gibi dereceler bu kapsamdadır.

Başvurunun reddi halinde 60 gün içinde iptal davası açılabilir.

Hangi Şartlarda İlave Kademe ve Derece Uygulaması Yapılır?

Kanunda bazı meslek grupları için ilave kademe ve derece düzenlemeleri vardır. Örneğin mühendisler, mimarlar, sağlık lisansiyerleri ve belirli teknik personel için giriş derece ve kademesine ilave derece uygulanabilir.

Avukatlık stajını açıkta yapanlara iki, memuriyette yapanlara bir kademe verilir. Hafızlık belgesi bulunan Diyanet personeline bir derece uygulanır.

Örnek Dilekçe

Konu: Kademe/Derece İntibak Talebi

… Kurumu Personel Dairesi Başkanlığı’na

Kurumunuzda … unvanı ile görev yapmaktayım. … tarihinde tamamladığım yüksek lisans/doktora eğitiminin 657 sayılı Kanun’un 36. maddesi kapsamında değerlendirilerek kademe/derece intibakımın yapılmasını talep ederim.

Gereğini arz ederim.

Ad Soyad
T.C. Kimlik No
İmza

Sıkça Sorulan Sorular

Kademe ilerlemesi otomatik midir?

Evet. Şartlar oluştuğunda ayrıca başvuru gerekmeksizin yapılır.

Boş kadro yoksa derece yükselmesi olur mu?

Olağan yükselmede boş kadro şarttır.

Yüksek lisans yapan memura kaç kademe verilir?

Bir kademe verilir.

Askerlik süresi dereceye sayılır mı?

Evet, asalet onayından sonra değerlendirilir.

Yeşil pasaport için hangi derece gerekir?

Üçüncü derece ve üzeri kadrolar gerekir.